ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ: ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ କ’ଣ ? ଏହାର ଅର୍ଥ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ନୁହେଁ ଯେ , ଜଙ୍ଗଲରେ ଯାହାର ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯିବ ତାହାର ଭୌତିକ ପରିମାଣ ଓ ଗୁଣବତ୍ତାରେ କୌଣସି ମଧ୍ୟ ବାହ୍ୟ ପ୍ରବହ କାରଣରୁ କେବେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ନ ହେଉ? ତାହା ସେହିଭଳି ଅପରିବର୍ତ୍ତୀତ ରହିବା ଉଚିତ୍, ବନ ସଂରକ୍ଷଣର ଏହା ହିଁ ଅର୍ଥ ଅଟେ । ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସଂରକ୍ଷଣ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏହା କହିଥାନ୍ତି, ତେବେ କୌଣସି ବୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରୟୋଗ କରି କେହି କେବେ ଜଙ୍ଗଲର ସଂରକ୍ଷଣ କରିପାରିବ କି? ପ୍ରକୃତି ଯିଏ ସମସ୍ତ ସଜୀବ ଓ ନିର୍ଜୀବ ସମସ୍ତଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା । ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେଉଛି । ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ । ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥାୟୀ ବିଷୟ ହେଉଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ । ସବୁ କିଛି ବଦଳୁଛି, ତାହାର ଜୀବନ ଥାଉ ଅବା ନ ଥାଉ । ଯିଏକି ଏକମାତ୍ର ରଚୟିତା, ଏହା ତାର ସାଶ୍ୱତ ଓ ମୁଖ୍ୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅଟେ ।
ଯଦି ଏହା ହିଁ ବାସ୍ତବତା, ତେବେ କିଛି ଲୋକ ଏହି କଥା ଉପରେ କାହିଁକି ଯୋର୍ ଦେଉଛନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ଓ କରିପାରିବେ । ଆମର କେତେକ ଗାଁରେ ଜଙ୍ଗଲର ସଫଳତାପୂର୍ବକ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବାର ପରମ୍ପରା ରହିଛି । ସରକାର ଏହା ଉପରେ କାହିଁକି ଯୋର୍ ଦେଉଛନ୍ତି ଯେ, ଜଙ୍ଗଲର ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯିବା ଉଚିତ? ପୁଣି କେତେକ ଏହା ମଧ୍ୟ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଜଙ୍ଗଲର ପରିଚାଳନା କରାଯାଇପାରିବ ଓ ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା କରିବା ଜାଣନ୍ତି, ମାତ୍ର ଯାହାକି ଅସମ୍ଭବ ଅଟେ । ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା ଯୋଜନା କାହିଁକି ଚାହୁଁଛନ୍ତି ଓ ତାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ମଧ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ପୁଣି ଆଇନ, ସରକାର ଓ ସଂରକ୍ଷଣବାଦୀମାନେ ଏହି କଥା ଉପରେ କାହିଁକି ଯୋର୍ ଦେଉଛନ୍ତି ଯେ ଯେଉଁ ସମୁଦାୟ ପାରମ୍ପରିକ ରୂପରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଆସୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏବେ ବାସ୍ତବରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ୨୦୦୬ ଅଧିନରେ ସେମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣାଧୀନ ଜଙ୍ଗଲର ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଦରକାର?
ତେବେ ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ ବିଧି ଓ ବ୍ୟବହାରର ବାସ୍ତବ ଅର୍ଥ କ’ଣ? ଜଙ୍ଗଲର ପାରିସ୍ଥିତିକ ତନ୍ତ୍ର (ଇକୋ ସିସ୍ଟମ୍) ପୃଥିବୀ ଅନ୍ୟ ପାରିସ୍ଥିତିକ ତନ୍ତ୍ର ଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରୂପରେ ରହି ପାରିବ ନାହିଁ । ସବୁକିଛି ପରସ୍ପର ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ଭୂମଣ୍ଡଳିୟ ତାପମାତ୍ରାରେ ବୃଦ୍ଧି (ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ୱାର୍ମିଙ୍ଗ) ଓ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଜଳବାୟୁ ସହିତ ଏବେ ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ଉପରେ ଅଧିକ ଆଲୋଚନା ହେଉଛି ।
ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ
ପ୍ରକୃତି ବିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ସମୟ ସହିତ ଏହା ସଦା ବଦଳୁଥାଏ । ନିଜ ଆଖପାଖରେ ଘଟୁଥିବା ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଏହା ନିରନ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଚାଲିଛି । ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା ସେହି କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ହେଲା- ବର୍ଷା, ପବନ, ଗରମ, ଥଣ୍ଡା, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ; ବନ୍ୟା, ମରୁଡ଼ି, ଭୂମିକମ୍ପ, ସୁନାମି, ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟା, ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଆଁ; କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ଧନୀକଶ୍ରେଣୀର ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ମଣିଷ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମୌଳିକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ, ଭୂତଳ ଏବଂ ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ଉତ୍ତୋଳନ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧ, ପ୍ରଦୂଷଣ, ମହାନଗର ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ତାପନ ଇତ୍ୟାଦି ।
ପ୍ରକୃତିକୁ କେବେହେଲେ ସଂରକ୍ଷଣ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ବିବର୍ତ୍ତନଚକ୍ରରେ ପ୍ରଜାତି ପରେ ପ୍ରଜାତି ବିଲୁପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଓ ନୂତନ ପ୍ରଜାତି ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି । ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ପରିବେଶ କ‘ଣ ଆମ ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା ଆମଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି କି? ସେ ଯାହା ବି ହେଉ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ କହୁ ଯେ ଆମେ ପ୍ରକୃତିକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ପ୍ରକୃତିଠାରୁ କ‘ଣ ଚାହୁଁ? ଅଲଗା ଅଲଗା ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଲୋକ ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ଆଶା କରିବେ ।
ଯେବେଠାରୁ ମଣିଷ ପୃଥିବୀରେ ଆବିର୍ଭାବ ହେଲା, ଉତ୍ପାଦନର ମାଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଜିନିଷ ଉତ୍ପାଦନର ଉପାୟ – ସେ ଯାହା ବି ହେଉ, ସଂରକ୍ଷଣ ସର୍ବଦା ଉତ୍ପାଦନର ଏକ ଅଂଶ ହୋଇ ରହିଆସିଛି । ତେଣୁ, ଆମକୁ ଆମର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଏପରି ଭାବରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ହେଲା, ଯେମିତି କି ପ୍ରକୃତି ଆମର ନୂଆଁ ନୂଆଁ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିଚାଲିବ । ଯେତେବେଳେ ଭୁଲ୍ ହିସାବ କଲୁ, ଆମେ କଷ୍ଟ ପାଇଲୁ । ଏଥିରୁ ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ମିଳିଥିଲା, ଧନ ଏବଂ କ୍ଷମତା ପଛରେ ଥିବା ଲୋକେ ତାହାକୁ ଅଣଦେଖା କଲେ । ଅତୀତରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଜମିକୁ ଚାଷକ୍ଷେତରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଥିଲା । ତା‘ପରେ ଏହା ଶିଳ୍ପ ଓ ସହରାଞ୍ଚଳର ଜାଗା ନେଲା । ଏବେ କ୍ରମବର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏବଂ ଭୂମଣ୍ଡଳିୟ ତାପ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ବୃକ୍ଷରୋପଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଆଯାଉଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଅଙ୍ଗାରକ ଅବଶୋଷଣ ହୋଇପାରିବ । ସବୁଜଗୃହ ବାଷ୍ପ ବା ଗ୍ରୀନହାଉସ୍ ଗ୍ୟାସ୍ ଛାଡୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅଙ୍ଗାରକ ଋଣ ବା କାର୍ବନ କ୍ରେଡିଟ୍ ବଜାରରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହାକୁ ଅଧିକାଂଶ ଧନୀ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲୋକମାନେ କିଣିପାରିବେ ।
ସଂରକ୍ଷଣକୁ ନେଇ ଲୋକକଥା:
ଜଙ୍ଗଲ ଉପନିବେଶ ହେବା ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ ‘ସଂରକ୍ଷଣ‘ର ଆଧୁନିକ କାର୍ଯ୍ୟଧାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା । ପୂର୍ବରୁ ଲୋକମାନେ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ସହାବସ୍ଥାନ ରଖୁଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ କିଛି ଲୋକ ଜମିଦାର ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତି (ଯାହାକୁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ) ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିବାର ଏକ ଧାରଣା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜମି ଓ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ଲାଭ ଉଠାଯାଇପାରିବ । ଏହାପରେ ଆସିଲା ଉପନିବେଶବାଦ । କିଛି ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇ ଏମିତି ମିଛ ଘୋଷଣା କରାଗଲା ଯେ ସତେ ଯେମିତି ସେସବୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଯେଉଁଠି କେବେ ମଣିଷର ଉପସ୍ଥିତି ହିଁ ନଥିଲା । ତେଣୁ ଏଠାରେ ବାସ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟକୁ ହଟାଇ ଦିଆଯିବାର ଥିଲା । ଏହା ଧନୀ ଓ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଙ୍କ ଅତୃପ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ପୂରଣ କରିବା ଲାଗି ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ବନ୍ଧୁକ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ଶିକାର କରୁଥିଲେ । ବର୍ତ୍ତମାନ ସେହି ଧନୀ ଲୋକମାନେ କ୍ୟାମେରା ନେଇ ଆସୁଛନ୍ତି । ଜଙ୍ଗଲରେ ମନୁଷ୍ୟର ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଅବୈଧ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି । ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବାହାର କରିଦିଆଯାଉଛି କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ରଖାଯାଉଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା କି ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ରହଣି ସୁଖଦ ହେବ ।
ତା’ପରେ କିଛି ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ରହିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରୁ କାଠ ତଳକୁ ଆଣାଯାଉଥିଲା । ଲଘୁ ଓ ପ୍ରମୁଖ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିରୁ ଖୋଳାଯାଉଥିଲା । ଏହାଫଳରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଦୂଷିତ ହେବା ସହିତ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେଲା । ଛୋଟ ଝରଣାଗୁଡ଼ିକ ମିଶି ନଦୀ ହେଲା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଗଭୀର ଖାଇ ସୃଷ୍ଟି କଲା । ନଦୀ ବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପାଣିକୁ ରୋକାଯାଇ, ସେହି ପାଣିକୁ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳର ବିଶାଳ ଜମିରେ ଜଳସେଚନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଗଲା । ସେହିପରି ସହର ଓ ନଗରର ସଭ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜଳ ଯୋଗାଣ ଏବଂ ସହରାଞ୍ଚଳ ଉଦ୍ୟୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ତଳକୁ ପଠାଯାଉଥିଲା । ଏହି କ୍ରମରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସହର ଓ ନଗର ବିକଶିତ ହେଲା । ଦେଶ ଉନ୍ନତି କଲା; କିନ୍ତୁ ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେଲା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଜୀବନ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହେଲା । ତେଣୁ ସଂରକ୍ଷଣ ଜରୁରୀ ଓ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ହେଲା, ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ଏହା ବଡ଼ ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନିବେଶର ଏକ ସୁଯୋଗ ପାଲଟିଲା । କାରଣ ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିନିଷ ବଜାର ବସ୍ତୁରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଥିଲା ।
ନୂତନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ: ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପରିଚାଳନା
ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ତଳେ, ଆଇନ ଜରିଆରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ଆହୁରି ବ୍ୟାପକ ଓ ପ୍ରଭାବୀ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ଲାଗୁ କରାଯାଇଥିଲା । ଏଥିରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଅଧିକାରକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା । ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ଜଙ୍ଗଲର ଅଧିକାର ଗ୍ରାମସଭାଗୁଡ଼ିକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପରିଚାଳନା, ସୁରକ୍ଷା, ସଂରକ୍ଷଣ, ବ୍ୟବହାର ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିବେ । ଜଙ୍ଗଲ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ ଏବେ ଏକ ନୂତନ ମୋଡ଼ ନେଇଛି । ଜଙ୍ଗଳ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଓ ସେଠାରେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପରିଚାଳନା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଆହୁରି ବାକି ଅଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ଗୋଷ୍ଠୀଭିତ୍ତିକ ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ ଅଛି ।
ଗୋଷ୍ଠୀଭିତ୍ତିକ ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ:
ଗୋଷ୍ଠୀଭିତ୍ତିକ ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଲୋକମାନେ ମିଳିମିଶି ଏକାଠି ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବେ, ପରିଚାଳନା କରିବେ ଏବଂ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହାର ସ୍ଥାୟିତ୍ୱ ରହିବ, ଜୈବ ବିବିଧତା ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ (କେବଳ ଧନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ) ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରାକୃତିକ ସେବା ରହିପାରିବ । ଏଥିରେ ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ରୋକିବା, ଜମି ବ୍ୟବହାରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ପଦ୍ଧତିକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ସାମିଲ ରହିଛି, ଯାହା ପ୍ରକୃତି ଓ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ହିତକାରକ ।
ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଗୋଷ୍ଠୀଭିତ୍ତିକ ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ ହିଁ ପ୍ରକୃତି ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ସେବା କରିଥାଏ । ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷା, ସଂରକ୍ଷଣ, ପରିଚାଳନା, ବ୍ୟବହାର ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର ଅଧିକାର ହିଁ ସେହି ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକ ପରିବେଶଗତ ସେବା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଇପାରିବ । ସେଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ଏହିପରି:
- ନିର୍ମାଣକାର୍ଯ୍ୟ, ଆସବାବପତ୍ର ଓ କାଗଜ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ କଞ୍ଚାମାଲ ଭାବରେ ଗଛ ଓ କାଠ ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରିବ ।
- ରୋଷେଇ ଓ ତାପନ ପାଇଁ ବାୟୋମାସ ଭାବରେ ଜାଳେଣି କାଠ ।
- ଅଣକାଠ ବନଜାତ ଉତ୍ପାଦ ଯଥା କୋଳି, କନ୍ଦ, ଛତୁ, ମହୁ ଓ ବାଦାମ ପରି ଖାଦ୍ୟବସ୍ତୁ ।
- ଔଷଧୀୟ ଉତ୍ସ ଯଥା- ବୃକ୍ଷ ଓ କବକ ଯାହା ପାରମ୍ପରିକ ଓ ଆଧୁନିକ ଔଷଧରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
- ନଦୀକୂଳ ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ମଧୁର ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ପିଇବା ଏବଂ ସେଚନ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥାଏ ।
- ଜଳ ବିଶୁଦ୍ଧିକରଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ମୃତ୍ତିକା ଓ ଗଛଲତାର ଆବର୍ଜନାକୁ ଛାଣି ପାଣିକୁ ପରିଷ୍କାର କରାଯାଏ ।
- ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ଓ ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଯେଉଁଠାରେ ମୂଳ ମାଟିକୁ ମଜଭୁତ୍ କରେ ଏବଂ ଗଛର ଘଞ୍ଚ ଶାଖା ବର୍ଷାକୁ ରୋକି ବନ୍ୟା ଆଶଙ୍କା କମାଏ ।
- ବାୟୁର ଗୁଣବତ୍ତା ରକ୍ଷା, ଯେଉଁଠାରେ ଗଛପତ୍ର ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଦୂଷକକୁ ଛାଣି ଦିଏ ।
- ପରାଗ ସଙ୍ଗମ, ଯେଉଁଠାରେ କୀଟପତଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ମିଳେ ଏବଂ ସେମାନେ ପରାଗସଙ୍ଗମ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଅନେକ ଜିନିଷ ପାଇଥାଉ ।
- ଜଳବାୟୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଯାହା ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
- ଜଙ୍ଗଲରେ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ, ଯେଉଁଠାରେ ସୌରଶକ୍ତିକୁ ବାୟୋମାସରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ ଏବଂ ଅମ୍ଳଜାନ ଉତ୍ପାଦନ ହୁଏ ।
- ପୋଷକ ଚକ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ଜୈବିକ ପଦାର୍ଥର ବିଘଟନ ଦ୍ୱାରା ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ପୁନଃ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
- ମୃତ୍ତିକା ସଂରଚନା, ଯେଉଁଠାରେ ଝଡ଼ାପତ୍ର ଓ ମୃତଚାରା ପଡ଼ି ଦୀର୍ଘକାଳିନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉର୍ବର ମାଟି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
- ଜୈବ ବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା, ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ସହାବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତି ଓ ଜୀବାଶ୍ମ ଯେପରି ପଶୁ, ଉଦ୍ଭିଦ, କବକ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମଜୀବଙ୍କୁ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ ଏହା ପରିବେଶକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରେ ।
- ଐତିହାସିକ, ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ
- ଶିକ୍ଷା ଓ ବିଜ୍ଞାନ, ଯେଉଁଥିରେ ଶିଖିବାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।
ଆଇନଗତ ଦିଗ:
ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ, ୨୦୦୬ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମ ଏହାର ଗୋଷ୍ଠୀଭିତ୍ତିକ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦ (ସିଏଫ୍ଆର) ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ର, ଏହାର ପାରମ୍ପରିକ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ ସୀମା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର (ଆଇଏଫ୍ଆର) କ୍ଷେତ୍ର ଯେପରିକି ବାସସ୍ଥାନ ଏବଂ ଚାଷ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ଏବଂ ସମସ୍ତ କିମ୍ବା ଏକ ବୃହତ ଅଂଶ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନେଇ ଗଠିତ, ତାହାକୁ ସୀମାବଦ୍ଧ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ । ଏହି ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଜମି, ଅଧିସୂଚିତ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ଗ୍ରାମସଭା ଦ୍ୱାରା ୠଜଇ ଧାରା ୫ ସହିତ ପଠିତ ଧାରା ୩(୧)(ଆଇ) ଅନୁଯାୟୀ ସୁରକ୍ଷିତ, ସଂରକ୍ଷଣ, ପରିଚାଳିତ ଏବଂ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । ଅଧିକାରର ଧାରକମାନେ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ଯେ ଜଙ୍ଗଲ ଜମି ବ୍ୟବହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଉପରେ ଗ୍ରାମସଭାର ନିଷ୍ପତ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେଉଛି । ସିଏଫ୍ଆର୍ ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ର ହେଉଛି ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ଯାହା ଗ୍ରାମସଭାର ଅଧିକାର କ୍ଷେତ୍ର ଅଧୀନରେ ଆସେ, ଯାହା ଉପରେ ଗ୍ରାମସଭା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗରୁ ଗ୍ରାମସଭା ଏବଂ ଏହାର ଗ୍ରାମ୍ୟସ୍ତରୀୟ ଅନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଛି । ପରିବେଶ, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ, ଏଫ୍ଏଓକୁ ଦେଇଥିବା ଏହାର ୨୦୦୯ ରିପୋର୍ଟରେ, ସ୍ୱୀକାର କରିଛି ଯେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ପ୍ରାୟ ୪୦ ନିୟୁତ ହେକ୍ଟର ଗୋଷ୍ଠୀ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଅଧିକାର, ଗ୍ରାମ୍ୟସ୍ତରୀୟ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଦାନ କରିଛି । ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ୍ ଅନୁଯାୟୀ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଇନଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ସଂଶୋଧନ ଆବଶ୍ୟକ । ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ହିଁ ହାସଲ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି ।
ଗ୍ରାମସଭା – ଜଙ୍ଗଲ ପରିଚାଳନା କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ:
ଗ୍ରାମସଭା, ସିଏଫ୍ଆର୍ ଉପରେ ଏହାର ଶାସନ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ପାଇଁ, ଗ୍ରାମସଭାକୁ ପରିଚାଳନା ଯୋଜନା କରିବାରେ ସହାୟତା କରିବା ଏବଂ ଗ୍ରାମସଭା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ନିୟାମକ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପାଦନ କରିବା ପାଇଁ ଏହାର ସିଏଫ୍ଆର୍ ପରିଚାଳନା କମିଟି ଗଠନ କରିବ । ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ଅଧୀନରେ ସମସ୍ତ ଅଧିକାରର ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରୟୋଗ ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲକୁ ସୁରକ୍ଷା, ସଂରକ୍ଷଣ, ବ୍ୟବହାର, ପରିଚାଳନା ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ । ଏହା ପରିବେଶଗତ ସେବାକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ନିଷେଧ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ଜଙ୍ଗଲ ସଂରକ୍ଷଣ ।
