ସମ୍ପାଦକୀୟ.. .. ..

ଓଡିଶାର ସବୁଜ ଭୂଖଣ୍ଡରେ, ଏକ ସୁପ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନର ବୀଜ ରୋପଣ ହୋଇଛି। ସୁଉଚ୍ଚ ଶାଳ ଏବଂ ବାଉଁଶର ଛାଇରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରୁଥିବା ସମ୍ପ୍ରଦାୟଗୁଡ଼ିକ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଧରି ସେମାନଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ଭୂଇଁର ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି। ବହୁତ ଦିନ ଧରି, ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ କେବଳ ରାଜସ୍ୱ ଆଦାୟାର ଉତ୍ସ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଆଜି, ଏକ ବିକଳ୍ପ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଦେଖାଦେଇଛି- ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ହେଉଛି ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଅର୍ଥନୀତି, ଯେଉଁମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲ ଶାସିତ, ସେହି ବନନିବାସୀମାନଙ୍କର ସାମୂହିକ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପରିପୋଷିତ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସୁପରିଚାଳନା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ।

ଓଡିଶାର ଅନେକ ଅଂଶରେ, ବିଶେଷକରି ଏହାର ଜଙ୍ଗଲ ସମୃଦ୍ଧ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକରେ, ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ, ୨୦୦୬ ଅନୁଯାୟୀ ସେମାନଙ୍କର ଆଇନଗତ ଅଧିକାର ଦାବି କରୁଛନ୍ତି। ଏକଦା ଯେଉଁମାନେ ଅବହେଳିତ ହୋଇ ରହିଥିଲେ ଏବଂ ବାହାରକୁ ପ୍ରବାସରେ ଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଥିଲେ ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପଦର ସାମୂହିକ ପରିଚାଳନା ମାଧ୍ୟମରେ ଜୀବନର ନୂତନ ସ୍ଥିରତା ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଖୋଜୁଛନ୍ତି। ଏକଦା ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିବା ବାଉଁଶ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ କେନ୍ଦୁପତ୍ର, ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମାନଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ଆୟ ଏବଂ ସଶକ୍ତିକରଣର ଉତ୍ସ ପାଲଟିଛି। ଗ୍ରାମସଭାଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ପରିବହନ ଅନୁମତି (ଟ୍ରାଞ୍ଜିଟ ପରମିଟ୍) ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି, ବ୍ୟବସାୟୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ କରୁଛନ୍ତି ଯେ ରୋଜଗାର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପରିଶ୍ରମ କରୁଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଖରେ କିପରି ପହଞ୍ଚିବ – ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ସକାଳୁ ଉଠି କେନ୍ଦୁପତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପୁରୁଷ ଏବଂ ଯୁବକ ଯେଉଁମାନେ ପତ୍ରକୁ ତୋଳୁଛନ୍ତି , ବାନ୍ଧୁଛନ୍ତି ଏବଂ ପରିବହନ କରୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରୟାସ କେବଳ ଆର୍ଥିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ନୁହେଁ ବରଂ ସ୍ୱ-ଶାସନର ପ୍ରକୃତ ନବୀକରଣକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଛି।

ଗ୍ରାମସଭାକୁ ନେଇ ପରିଷଦଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରୟାସ ଦେଖାଇଛି ଯେ କିପରି ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ନେତୃତ୍ୱ ସ୍ଥାନୀୟ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ପୁନଃଆକୃତି ଦେଇପାରେ। ଏହି ସମୂହ ଅର୍ଥନୈତିକି ପ୍ରୟାସ ଠିକାଦାର ମାନଙ୍କର ପ୍ରାଦୃଭାବକୁ  ଦୂର କରିଛି, ଶୋଷଣ ହ୍ରାସ କରିଛି ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଦେୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିଛି। ଅନେକ ଗାଁରେ, କେନ୍ଦୁପତ୍ର ଏବଂ ବାଉଁଶରୁ ମହିଳାମାନଙ୍କର ରୋଜଗାର ଦ୍ୱିଗୁଣିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ସଞ୍ଚୟ, ବିନିଯୋଗ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଛି। ପରିବାରକୁ ସିଧାସଳଖ ଆୟ ପ୍ରବାହିତ ହେବା ସହିତ, ଦାଦନ ହ୍ରାସ ପାଇଛି, ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ଜଙ୍ଗଲ ପୁନରୁତ୍ଥାନରେ ବିନିଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ଜୈବ ବିବିଧତାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ସହିତ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ଶ୍ରମଦିବସ ତିଆରି କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତାଗୁଡ଼ିକ ବିକାଶର ଅର୍ଥକୁ ଉପର ସ୍ତରରୁ ନ୍ୟସ୍ତ କରାଯାଇଥିବା ବିକାଶର ପରିଭାଷାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ କରି ପରିବେଶ ସନ୍ତୁଳନରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ତରର ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଫଳବତୀ କରିଛି।  

ଏହି ଲୋକ-କେନ୍ଦ୍ରିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅର୍ଥନୈତିକ କାରବାରର ବାହାରେ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପୁଷ୍ଟିସାର ପରି ଦୈନନ୍ଦିନ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ। ଓଡ଼ିଶାର ଜଙ୍ଗଲ କେବଳ ଆୟର ଉତ୍ସ ନୁହେଁ – ଲୋକମାନଙ୍କର ପୁଷ୍ଟିସାଧନର ଉତ୍ସ ମଧ୍ୟ। ଆଦିବାସୀ ପରିବାରର ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ଜଙ୍ଗଲରୁ ଋତୁକାଳୀନ ଏବଂ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ମିଳୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲୀ ଶାଗ, ଛତୁ, କନ୍ଦ, ମୂଳ ଏବଂ ଫଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଆସୁଛନ୍ତି। ଜଙ୍ଗଲରୁ ମିଳୁଥିବା ଏହି ଅଣକୃଷି ଜନିତ ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଲୌହ, କ୍ୟାଲସିୟମ, ଫାଇବର ଏବଂ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥରେ ଭରପୂର ସାମୁଦାୟିକ ଖାଦ୍ୟର ଗନ୍ତାଘର। ଏହା ସାଧାରଣ ବଣ୍ଟନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଛାଡିଯାଇଥିବା ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବକୁ ପୂରଣ କରେ, ଯାହା କ୍ଷୁଧା ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରତିଘାତ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ଥିରତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ତଥାପି ଏହି “ଲୁଚି ରହିଥିବା ଶସ୍ୟଭଣ୍ଡାର” ଜଙ୍ଗଲ କଟା, ଏକକ ଚାଷ, ଅନିୟମିତ ବର୍ଷା ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଖାଦ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଯୋଗୁଁ ବିପଦରେ ଅଛି। ଏହି ଖାଦ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା କେବଳ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ କିମ୍ବା ପରିବେଶଗତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନୁହେଁ – ଏହା ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ବଜାୟ ରଖିବାର ଏକ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା। ବିଦ୍ୟାଳୟମାନଙ୍କରେ ଖାଦ୍ୟର ଆବଶ୍ୟକତା, ଶିଶୁ ପୁଷ୍ଟିକୁ ନେଇ ଯେତେସବୁ ଯୋଜନା ଏବଂ ଜନସଚେତନତା ଅଭିଯାନ ଗୁଡିକରେ ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟକୁ ସାମିଲ କରିବାର ପ୍ରୟାସ ଦ୍ଵାରା ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବାର ଅର୍ଥ କଣ ତାହା ପୁନଃପରିଭାଷିତ ହୋଇପାରିବ।

ଏବେ ମଧ୍ୟ ଲଘୁ ବନଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ପୂର୍ବ ପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି। ସାରା ରାଜ୍ୟରେ, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ଶାଳମଞ୍ଜି, ମହୁଲ ଫୁଲ, ତେନ୍ତୁଳି, ମହୁ ଏବଂ ବାଉଁଶ ଭଳି ବନଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ବିକ୍ରୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଅନେକ ଜିଲ୍ଲାରେ ହୋଇଥିବା ସାମ୍ପ୍ରତିକ ସର୍ଭେରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ ବନାଞ୍ଚଳର ପ୍ରାୟ ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ପରିବାର ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ ଏବଂ ନଗଦ ଆୟ ପାଇଁ ଏହି ଅଣକାଷ୍ଠ ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ବଳଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ, ଏହି ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଆୟ ନୁହେଁ – ଏହା ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାଥମିକ ଜୀବନଜୀବିକାର ମାଧ୍ୟମ। ତଥାପି ଏହି ବିଶାଳ ଅର୍ଥନୀତି ତୃଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ନୀତିଗତ ଶୂନ୍ୟତାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି, ପୁରୁଣା ବାଣିଜ୍ୟ ନିୟମ ଏବଂ ବଜାର ପ୍ରବେଶର ଅଭାବ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସଙ୍କୁଚିତ। ଏହି ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ମାଲିକାନାକୁ ଚିହ୍ନିବା ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକି ନିୟନ୍ତ୍ରଣମୁକ୍ତ କରିବା ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ପାଇଁ ଜରୁରୀ ପଦକ୍ଷେପ ହୋଇପାରିବ।

ଓଡ଼ିଶା ଭିତର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ଅଭିଜ୍ଞତା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଯେତେବେଳେ ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରୟାସଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ, ଜଙ୍ଗଲ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗ୍ରାମସଭାଗୁଡ଼ିକୁ ସିଧାସଳଖ ଜଙ୍ଗଲ ଉତ୍ପାଦ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ବିକ୍ରୟ କରିବାକୁ କ୍ଷମତା ଦିଆଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଆୟ ବହୁଗୁଣିତ ହୋଇଛି, ପ୍ରବାସ କ୍ରମେ ହ୍ରାସ ପାଇଛି ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ପୁନରୁତ୍ଥାନରେ ଉନ୍ନତି ହୋଇଛି। ମହିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଂଗ୍ରହକାରୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ, ରୋଜଗାର ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ଶିଖିଛନ୍ତି ଏବଂ ପରିବାରର ରୋଜଗାର ବଢେଇବାରେ ସଫଳ ହୋଇଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପଟେ, ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜଙ୍ଗଲଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟର ବିକ୍ରିବଟା ସରକାରଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହିଥାଏ, ସେଠାରେ କମ୍ ଲାଭ, ବିଳମ୍ବରେ ଦେୟ ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଦେଖାଯାଉଛି। ଯେତେବେଳେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଅଧିକାର, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ବଜାର ପ୍ରବେଶ ଦିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଜୀବିକା ଏବଂ ପରିବେଶ ଉଭୟ ଲାଭବାନ ହୁଏ।

ଏହି ସମସ୍ତ ବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଆଖି ଆଗରେ ରଖି ଆଗକୁ ଆଇନ ଓ ନୀତିକୁ ପ୍ରଚଳିତ ଅଭ୍ୟାସ ସହିତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଆଣି ତାହାର ପ୍ରଣୟନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାର ଆଇନ ଏବଂ ପଞ୍ଚାୟତ (ଅନୁସୂଚିତ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ) ଆଇନ ପରି ଲୋକାଭିମୁଖୀ ଆଇନଗୁଡିକରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିବା ଅଧିକାରକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେବା ପାଇଁ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ଏକଚାଟିଆ ବନାଇଥିବା ପୁରୁଣା ଆଇନଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଶୋଧନ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଗ୍ରାମସଭାଗୁଡ଼ିକ ପରିବହନ ଅନୁମତି ପ୍ରଦାନ କରିବା, ଅର୍ଥନୀତିକୁ ପରିଚାଳନା କରିବା ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ଏବଂ ବିକାଶରେ ଲାଭ ପୁନଃନିବେଶ କରିବା ପାଇଁ କ୍ଷମତାପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଦକ୍ଷତା ବୃଦ୍ଧି, ସ୍ୱଚ୍ଛ କ୍ରୟ ଏବଂ ସର୍ବନିମ୍ନ ସହାୟକ ମୂଲ୍ୟର ଉପଲବ୍ଧତା ସଂଗ୍ରହକାରୀମାନଙ୍କୁ ଶୋଷଣରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସହିତ ବଜାରକୁ ସ୍ଥିର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ। ବନ ଉଦ୍ୟୋଗରେ ମହିଳା ନେତୃତ୍ୱକୁ ସୁଦୃଢ଼ ​​କରିବା ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ, ଆଦିବାସୀ କଲ୍ୟାଣ ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ବିକାଶ ସହିତ ଜଡିତ ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସମନ୍ୱୟ ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ସ୍ଥାୟୀ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ସଂସ୍ଥାଗତ ମେରୁଦଣ୍ଡ ଦୃଢ କରିବ।

ବନବାରତାର ଏହି ସଂଖ୍ୟାରେ ବନଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ତାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ନିବାସୀଙ୍କ ଜୀବନଜୀବିକା ଉପରେ ଆଧାରିତ କେତେଗୁଡିଏ ଗବେଷଣା ଧର୍ମୀ ଆଲେଖ୍ୟକୁ ଆମେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛୁ। ଏହି ଆଲେଖ୍ୟଗୁଡିକ ପାଠକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଉପାଦେୟ ହେବ ବୋଲି ଆମେ ଆଶା କରୁଛୁ।

ସମ୍ପାଦକ